زیارت در لغت عبارت از تمایل و میل کردن است؛ خواه از دور باشد یا از نزدیک و یا با گرایش قلبی و قصد همراه باشد یا اعم از این که با اکرام و تعظیم زیارت شونده همراه باشد.

 

 

 


زیارت در اصطلاح به تمایلی می گویند که افزون بر میل و حرکت حسی، قلب هم گرایش جدی پیدا کرده و نسبت به مذور و زیارت شونده با اکرام و تعظیم قلبی و انس روحی همراه باشد.[1]

البته هر چه مذور برتر و کامل تر باشد، قصد جدی تر و درجه تکریم و تعظیم نیز برتر خواهد بود.

زیارت دیداری مشتاقانه، با حضور در پیشگاه اولیای خدا و پیشوایان هدایت _ علیهم السلام _ است. حضور در مکان های مقدس به قصد زیارت و رویارویی با پیشوایان و راهنمایان عالم معنا در واقع حرکتی بر آمده از عمق جان و دل است.

زیارت حضور جسم و جان در برابر خلیفه الله زمین است و روشن گر راه زندگی و مشعل فروزان در سلوک عرفان و ارتباط با حجت خدا است.

زیارت، ادامه و استمرار بهره مندی از محضر پر فیض بندگان صالح به ویژه پیشوایان معصوم _علیهم السّلام_ و خاندان اهل بیت _ علیهم السّلام _ می باشد.

زیارت در تاریخ اسلامی سبقه دیرین دارد، و پایه گذار زیارت قبور مسلمانان پیامبر اکرم _ صل الله علیه و آله _ بودند؛ محمد بن سعد در الطبقات الکبری نقل می کند که در واقعه حدیبیه ( سال ششم هجری ).

پیامبر اسلام _ صل الله علیه و آله _ بر سر قبر آمنه رفت و بر آن گریست و به مرمت و باز سازی آن پرداخت و هم چنین پس از حجه الوداع نیز به زیارت قبر مادرش آمنه رفت.[2] همچنین بیهقی و محدثان دیگر نقل کرده اند که پیامبر اکرم _ صل الله علیه و آله _ قبور شهدا را در احد زیارت کرد.[3]

درباره ی حضرت امام علی _ علیه السّلام _ نقل کرده اند که آن حضرت به قصد زیارت حضرت فاطمه _ سلام الله علیها _ بیرون می رفت و بر سر مزار آن حضرت حاضر می شد و گریه می کرد و برای آن حضرت دعا می کرد.[4]

از برخی آیات قرآن کریم می توان استفاده کرد که زیارت امری پسندیده، مشروع و جایز می باشد، چنان که خداوند متعال به پیامبرش می فرماید: < و لا تصل علی احد منهم مات ابدا و لا تقم علی قبره انهم کفروا بالله و رسوله و ماتوا و هم فسقون؛[5] ای پیامبر! بر هیچ یک از منافقانی که از دنیا می روند، نماز مگزار و هیچ گاه در کنار قبر او برای طلب آمرزش و استغفار نایست چون آنان به خدا و رسولش کافر شدند و در حالی که فاسق بودند از دنیا رفتند. >

از مفهوم آیه یاد شده می توان استفاده کرد که ایستادن در کنار قبر مومنان و دعا برای آنان و نیز زیارت اموات از صالحان و معصومان مشروع و جایز است.

قرآن کریم در جایی دیگر به صورت کلی به مکان های مقدس اشاره کرد، و انسان را به اهمیت و احترام آن ها توجه داده است، چنان که می فرماید: « فی بیوت اذن الله ان ترفع و یذکر فیها اسمه یسبح رفیها با لغد و والاصال؛[6] در خانه هایی که خدا اجازه داده که قدر و منزلت آنها رفعت یابد و نامش در آنها یاد می شود. در آن خانه ها هر بامداد و شامگاه او را نیایش می کنند.» این خانه ها همان مراکزی هستند که به فرمان پروردگار استحکام یافته و مرکز یاد خداست و حقایق اسلام و احکام خدا از آنها نشر می یابد و آنها مرکز مشکات انوار الهی، ایمان، هدایت و دارای تقدس و احترام هستند و زیارت چنین مکان هایی و افراد صالح و معصومی که در چنین جاهایی مدفونند دارای ثواب و فایده فراوان است.[7] زیارت در روایات اسلامی شیعه و اهل تسنن مورد سفارش و تاکید قرار گرفته است.

چنان که حضرت علی _ علیه السّلام _ حبیب الله می فرماید: « زور و اموتاکم فانهم یفرحون بزیارتکم ؛ [8] مردگانتان را زیارت کنید که همانا با زیارت شما خوشحال می شوند.»

پیامبر اکرم _ صل الله علیه و آله _ در جایی دیگر می فرماید: «زیارت قبور موجب یادآوری مرگ است.».[9]

زیارت فواید و آثار فراوانی دارد که در روایات اسلامی به برخی از آنها اشاره شده است، از جمله: چنان که پیامبر اکرم _ صل الله علیه و آله _ می فرماید: «قبور مردگان را زیارت کنید، همانا باعث یاد آوری آخرت می شود.»[10]

و پیامبر اکـرم _ صل الله علیـه و آله _ می فـرماید: «و صلوا علی حیث ما کنتم فان صلاتکم و سلامکم یبلغنی ؛[11] در هر حـال کـه هستید، بر من درود فرستیـد، همانا درود و سلام شمـا بـه من می رسد.»

بر اساس اعتقادات مسلمانان بویژه تصریح قرآن[12]، انسان ها پس از مرگ زنده هستند، و زیارت قبور و اموات از معصومان، صالحان، نیکوکاران، و . . . همانند آن است که به حضور آنها برسی و به آنها احترام کنی . بر همین اساس برای زیارت بویژه زیارت خانه ی خدا، پیامبر اکرم _صل الله علیه و آله_ پیشوایان معصوم _ علیه السّلام _ علماء، صالحان و مومنان رعایت آدابی لازم است.

رعایت ادب، طهارت جسم و روح خضوع، خشوع، اذن دخول، نماز، و . . . از جمله ی آن آداب به شمار می رود.

بنابر این، زیارت بویژه زیارت خانه خدا، زیارت قبور مسلمانان، از جمله پیامبران، پیشوایان معصوم _ علیه السّلام _، علماء و دانشمندان بزرگ مذهبی، مجاهدان راه اسلام و . . . سازنده و مفید است و نوعی سپاسگذاری و قدردانی از جانبازی و فداکاری آنان به شمار می رود و هشداری به نسل معاصر و آینده است که پاداش آن کس که در راه حق و فضیلت را بر گزیند و دفاع از عقیده و گسترش حریت و آزادی جان سپارد این است که هیچ گاه از خاطره ها محو نشود.[13]

نکته ای که نباید از آن غفلت کرد، رعایت آداب و شرایط زیارت است، زائر باید با معرفت و شناخت کافی نسبت به شأن و جایگاه زیارت شونده به زیارت برود و از هر گونه مسائل و حرکات شرک آمیز و شبهه ناک و خرافاتی پرهیز کند؛

امام صادق _ علیه السّلام _ به شخصی از اهالی طوس می فرماید: «ای شخص طوسی! کسی که قبر حسین _ علیه السّلام _ را زیارت کند در حالی که می داند او امامی است از ناحیه خداوند عزّوجلّ و طاعت او واجب است بر بندگان، خداوند گناهان گذشته و آینده اش را می آمرزد و شفاعت او را در مورد پنجاه انسان گناهکار می پذیرد، و هر حاجتی که در نزد قبر او از خداوند خواسته شود اجابت می گردد...»[14]

 
[1] . مجمع البحرین، ج 1، ربع 2، ص 305، ماده زور .

[2] . ر . ک : مرحوم فضل بن حسن طبرسی، مجمع البیان، قم، انتشارات اسماعیلیان، ذیل، آیه 84 توبه .

[3] . علامه مجلسی، بحار الانوار، بیروت، موسسه الوفاء، ج 10، ص 441 .

[4] . همان

[5] . سوره توبه، آیه 84 .

[6] . سوره نور، آیه 36.

[7] . ر . ک ، علامه مجلسی، بحار الانوار، بیروت، موسسه الوفاء، ج 97، 98 ، 99، کتاب المزار.

[8] . ر . ک ، شیخ حر عاملی، وسائل الشیعه، قم، موسسه آل البیت، ج 3، ص 223.

[9] . ر . ک ، ابن ماجه، صحیح ابن ماجه، ج 1 ، ص 113، صحیح ابن مسلم، ج 3، ص 65

[10] . بحار الانوار، همان ، ج 45، ص 201 .

[11] . بحار الانوار، همان، ج 97، ص 190.

[12] . سوره آل عمران ، آیه 169 .

[13] . ر . ک جفعر سبحانی، آیین وهابیت، قم، انتشارات اسلامی، ص 119 و 120.

[14] . ر . ک ، تهذیب الاحکام، ج 56، ص 108 .

علی امیرخانی- مرکز مطالعات و پژوهش‌های فرهنگی حوزه علمیه



تاريخ : ۱٧ تیر ۱۳٩٠ | ۱٢:٥۸ ‎ق.ظ | نویسنده : علیرضا ساروقی | نظرات ()
.: Weblog Themes By VatanSkin :.
صفحات اختصاصی
امکانات وب