خُرمشهر، تارکِ ایران، عروسِ ایران،
هرگز نامِ تو اینسان خُرم نبوده، و شهر نبوده! هرگز تو اینسان آباد نبوده‌ای.
چون اکنون که خرابه‌ای بیش نیستی
خُرمشهر، شهرِ شهرها، عروسِ تپیده در خون و پاکیزه چون گُلاب، که در جمعِ بندگانِ شَهوَت، گرسنگانِ گوشت، کف بر دهان آوردگان، بدنِ خود را دوشیزه نگاه‌داشتی؛ هتک‌شده، اما سر به مُهر.


به کوشش بابک آذرتات (علی‌خانی)

به نام ِ خداوند ِ جان و خرد

بر بالینِ خرمشهر

فریدون مشیری
فریدون مشیری

در زمانِ از دست دادنِ خرمشهر

دردا که بر بالینِ خرمشهر، اینک / از همرهانِ اشناِ دیگر کسی نیست
در آسمانش زان همه خورشیدِ تابان / دیگر بجز بالِ سیاهِ کرکسی نیست...
ای هر کجایِ این خراب افتاده یِ یک روز آباد / ای پاوه، ای سقز، مریوان، ای مهاباد
ای مشهد و شیراز و تبریز و صفاهان / فرداست می بینی، که خیلِ دادخواهان
از جای برخیزند و بستیزند، چالاک / در انتقامِ خونِ پاکِ بی گناهان

فریدونِ مشیری 

برگرفته از: ایران و با پنج سخن سرا (سروده‌هایِ میهنی و ایران گرایانه شادروان فریدونِ مشیری)، چاپخشِ مهر و ابر، 1386 خورشیدی، رویه یِ133 و 134.

***

یک نَفَسِ تازه

فریدون مشیری و استاد شهریار (سید محمدحسین بهجت تبریزی)
فریدون مشیری و استاد شهریار (سید محمدحسین بهجت تبریزی)

در روزهایی که خرمشهر در دستِ بیگانگان بود.

اِی خشمِ به جان تاخته توفانِ شَرَر شو. / اِی بُغضِ گُل اَنداخته فریادِ خطر شو.
اِی رویِ براَفروخته، خود پرچمِ رَه باش! / اِی مُشتِ براَفروخته، اَفراخته‌تر شو.
اِی حافظِ جانِ وطن از خانه برون آی / از خانه برون چیست که از خویش به در شو.
گر شعله فرو ریزد بِشتاب و مَیَندیش / وَر تیغ فرو بارد اِی سینه سپر شو!
خاکِ پدران است که دستِ دگران است! / هان اِی پسرم، خانه نگهدارِ پدر شو.
دیوارِ مصیبت‌کده‌یِ حوصله بشکن، / شرم آیدم از این همه صبرِ تو، ظَفَر شو!
تا خود جگرِ روبهکان را بدرانی / چون شیر درین بیشه سراپای جگر شو.
مسپار وطن را به قضا و قدر اِی دوست / خود بر سرِ این، تن به قضا داده قَدَر شو!
فریاد به فریاد بیفزای، که وقت است، / در یک نفسِ تازه اثرهاست، اثر شو!
ایرانیِ آزاده، جهان چشم به راه است / ایرانِ کهن در خطر افتاده، خبر شو!
مشتی خَس و خارند، به یک شعله بسوزان / بر ظلمتِ این شامِ سیه فام سحر شو!

1359 خورشیدی

فریدونِ مشیری

برگرفته از: ایران و با پنج سخن سرا(سروده هایِ میهنی و ایران گرایانه شادروان فریدونِ مشیری)، چاپخشِ مهر و ابر، 1386 خورشیدی، رویه67 و 68.

***

تو را ایران می نامم

دکتر هوشنگ طالع
دکتر هوشنگ طالع

ایران تو را خوزستان می‌نامم
                   با نخل‌هایِ سوخته و شهرهایِ به خون خفته
ترا که شمشیرِ رستم به چنگ داری و خِفتانِ سیاوش بر تن
مرا نیز رخصتی دِه تا بر شمشیرت بوسه زنم و گَردِ رزم از خِفتانت بزدایم
خوزستان ترا قفقاز می‌خوانم
                         گنجه و باکو
                                 شکی و شیروان
                                          تفلیس و ایروان
                                               دربند و شیشه
    و تفنگِ شامل که هنوز فضا از بویِ باروتِ آن مالامال است
نظامی و سخنِ بلندِ خاقانیِ بزرگ
«بر دیده‌یِ من خندی کاینجا زِ چه می‌گرید / خندند بر آن دیده کاینجا نشود گریان»
خوزستان تو را خوارزم می‌نامم
              فرارود و سیر دریا و ریگ‌هایِ آمویِ چونان پرنیان
                                                سمرقند، بخارا و فرغانه
                                      خجند و زَراَفشان
                  رودکی، کمال و پورِ سینا و هزاران نام آورِ دیگر
خوزستان تو را هرات می‌نامم
                       بلخ و بامیان و پنجشیرِ هزاران شیر
                                      تو را زابل و کابل می‌نامم
                                             مِهراب و زال و تهمینه و رودابه
خوزستان تو را سیستان می‌خوانم
                         یعقوبِ دشمن‌شکن
                                رستم و سامِ نریمان و فرخی با کاروانِ حِله
خوزستان تو را کردستان می‌نامم
                            مهاباد، حلبچه و شهرِ زور
                                                 پنج‌وین، سنندج و کرکوک
 تا آن دوردست‌هایِ دور و مُلایِ پیر(1) که هنوز گرمی دستانش در دستانم است
خوزستان تو را خلیجِ فارس می‌خوانم
                                     آن نیلیِ مواج گه خروشان و گه آرام
                                            تو را بحرین می‌نامم
                                   مَنامه و مَحرَق
خوزستان تو را تخت جمشید می‌نامم
                           و آن مردانِ سنگیِ بافرهنگ
                                           قامت افراشته بر فرازِ قرون
                                               تو را مشهدِ مُرغاب می‌نامم
                                                                                              کوروشِ بزرگ
                                                                                                  و نخستین منادیِ آزادیِ بشر
خوزستان تو را شیراز می‌نامم
                            رکن‌آباد و مصلی
                               بهار و عطرِ شکوفه‌هایِ بادام و زردآلو
                          حافظ تجلی‌گهِ روحِ همه ایرانی
                                                                                                    و سعدیِ شیرین‌گفتار
                                                                                                         سروِ ناز و لاله‌هایِ خونین‌کفن
خوزستان تو را مولایِ بلخ می‌خوانم
                         و آن نی، که هنوز شکایت گویِ جدایی‌هاست
                                                      خانگاه و زاویه
                                                                                     سُماع  و شعرِ ناب
                                                                                                    و عروج تا به مبدأ
خوزستان تو را توسِ مقدس می‌نامم
                                    مقدس‌ترین خاکِ جهان
                                       سرزمینِ کاخِ نظمِ بلند
                                             ای بی‌گزند از باد و باران
                                                                                                   ای بُنگاهِ زبانِ پارسی
                                                                                                                          ای پارسی
خوزستان تو را آریاویچ می‌نامم
                  تو را ایران‌ویچ می‌نامم
                                 تو را همه‌یِ ایران می‌نامم
                                                      در تو هیرمند و اروند
                                                 سَند و سپیدرود
                                                   کارون و آمو
                                                  دجله و کوروش و ارس
                                                               البرز و الوند
                                            هندوکش و زاگرس درهم آمیخته‌اند
مرا رُخصتی دِه تا بر شمشیرت بوسه زنم و گَردِ رزم از خفتانت بزدایم.

دکتر هوشنگِ طالع

(1): ملامصطفی بارزانی
برگرفته از: پیاده شده از روی پرونده شنیداری
پرونده شنیداری شعر «تو را ایران می نامم» با صدای خود شاعر را از اینجا دریافت کنید.

***

خُرمشهر

محمد علی اسلامی ندوشن و محمدعلی جمالزاده
محمد علی اسلامی ندوشن و محمد علی جمالزاده

خُرمشهر، تارکِ ایران، عروسِ ایران،
هرگز نامِ تو اینسان خُرم نبوده، و شهر نبوده! هرگز تو اینسان آباد نبوده‌ای.
چون اکنون که خرابه‌ای بیش نیستی
خُرمشهر، شهرِ شهرها، عروسِ تپیده در خون و پاکیزه چون گُلاب، که در جمعِ بندگانِ شَهوَت، گرسنگانِ گوشت، کف بر دهان آوردگان، بدنِ خود را دوشیزه نگاه‌داشتی؛ هتک‌شده، اما سر به مُهر.
و نخل‌هایت زلف پریشان کرده‌اند، گیسو بریده‌اند، در عزایِ عزیزان؛ نخل‌هایت چون پریان در چنگِ دیوان؛ در بند کشیده‌شده، دهان بر سینه نهاده‌شد، و با این حال کام نبخشیده
خُرمشهر، چه زیباست شبِ وصل، در آغوشِ دامادانی که تنشان بویِ عرق می‌دهد، و پوستشان تابیده‌اَست چون مِس، و بازوانشان پیچیده چون کُنده‌یِ تاک؛ دامادانِ همیشه داماد که زَفافِ آنها مرگِ آنهاست.
تو عروسِ ایرانی، عروسِ هزارن داماد؛ زیورِ تو تاریخ است، بویِ فردا می‌دهی، و کابینِ تو یادگارهایِ قرون است: مهتاب و نخلستان، سیاهیِ کاروان‌ها، و سپیدیِ امیدها، لشکرِ سلم و تور که گم شد در این بیابانِ دود.
هم بر خاک زندگی داری و هم بر آب، خاکت چون غبارِ نشسته بر ضریح است، و آبت چون اشکِ روشن.
کارون کاکُلِ خود را بر ساقِ تو می‌ساید و بر ناخن‌هایِ تو بوسه می‌زند، ناخن حنا بسته، چون عناب.
و نسیمی که بر تو می‌وزد نه از شرق است و نه از غرب، از بامِ عاشقان است که انگشتِ خود را بریده‌اند و نمک بر آن پاشیده تا خوابشان نبرد.
دیده‌بانِ دریچه‌یِ بلندِ صبح، پریِ دریایی، سیه چشمی که سر از پنجره بیرون آورده‌ای و دورِ دور را می‌نگری
خرمنِ ناز پوشیده در چادرِ نیاز، چشم‌هایِ خود را مخوابان
در تو چه می‌بینیم؟ از تو چه می‌شنویم، چه می‌بوییم؟ از سینه‌یِ پر رازِ تو، صبر و وقارِ تو، بیگناهیِ خاموش چون مریمِ تو.
می‌بینیم و می‌شنویم و می‌بوییم، جوابِ «قادسیه» را، بُرنده‌ترین جواب با نرم‌ترین آوا، پیامِ قرون و اعصار، صدایِ گمشده‌یِ دور، بانگِ جرسه‌ها، و آن این است که ایران از پای نمی‌اُفتد، می‌تپد و چون قُقنوس از خاکستر خود برمی‌خیزد؛ مانندِ دُلفین جَست می‌زند و پیدا می‌شود و نهان می‌شود، و باز از نو پدیدار. هر کجا که گمان کنید که نیست، درست همانجا هست، در هر لباس، هر سیما، چه در زربفت و چه در کرباس، چه گویا و چه خاموش.
هزاران هزار صدا در خرابه‌هایِ تو پیچید که: «دیوان آمد، دیوان آمد!» این صدا در خرابه‌هایِ دیگر نیز پیچیده‌است و گوشِ روزگار با آن آشناست؛ ولی دیوان می‌آیند و می‌روند، غولان می‌آیند و می‌روند، دوالپایان پاورچین پاورچین می‌گذرند، و آن رونده‌یِ بزرگ که ایران نام دارد، می‌ماند.
خُرمشهر، دیده‌بانِ برجِ بلند، چشم از راه بر مَدار، همه باز می‌گردند؛ مرغ‌ها که از بانگِ خمپاره‌ها رفتند باز می‌گردند؛ مارها می‌روند و کبوترها می‌آیند. مغیلان‌ها می‌خشکند و لاله‌ها می‌رویند، و باز نخل‌ها چترهایِ خود را خواهند جُنباند.
و ایران این لوکِ پیر(1) همیشه جوان، چون یال‌هایِ خود را تکان دهد بادیه می‌لرزد، رمل‌ها و صحراهایِ غَفر می‌لرزند، سرابها می‌لرزند، نوشندگانِ نفت که کبابِ سوسمار «مزه‌یِ» انهاست، می‌لرزند.
غباری برخاسته‌است و سواری در راه است.

محمد علی اسلامی ندوشن

5 خردادِ 1361
دکتر محمدعلی اسلامیِ ندوشن

لوک: شترِ نرِ نیرومند که پیشرونده‌یِ کاروانِ شترهاست.
برگرفته از: فصلنامهٔ هستی، تابستانِ 1372 خورشیدی، رویهٔ 183 و 184.

[ ٤ خرداد ۱۳٩٠ ] [ ۱۱:٥٦ ‎ق.ظ ] [ علیرضا ساروقی ] [ نظرات () ]
.: Weblog Themes By VatanSkin :.
صفحات اختصاصی
امکانات وب