برگرفته از ایران بوم به نقل از کتاب تزارها و تزارها ـ دکتر هـ. خشایار ـ انتشارات آرمان‌خواه ـ تهران اسفند 1359

چون‌ اعلیحضرت‌ شاهنشاه‌ ایران‌ و اعلیحضرت‌ قوی‌ شوکت‌ معظم‌ نامدار و صاحب‌ اختیار کل‌ ممالک روسیه‌ بالسویه‌ و از صمیم‌ قلب‌ مایل‌ هستند که‌ بر صدمات‌ محاربه‌ که‌ مخالف‌ میل‌ طرفین‌ است‌ نهایتی‌ داده‌ و مجدداً روابط قدیمی‌ حسن‌ همجواری‌ و مودت‌ را مابین‌ مملکتین‌ به‌ وسیله‌ صلحی‌ که‌ فی‌ حد ذاته‌ متضمن‌اساس‌ امتداد و دافع‌ مبانی‌ اختلافات‌ و برودت‌ آتیه‌ بوده‌ باشد بر پایه‌ و بنائی‌ محکم‌ استوار دارند لهذا وزرای‌مختار خود را که‌ برای‌ این‌ امر سودمند مأمور هستند از این‌ قرار معین‌ داشتند:


از طرف‌ اعلیحضرت‌ امپراطور کل‌ روسیه‌ ژان‌ پسکوویچ‌ آجودان‌ جنرال‌ و سرتیپ‌ پیاده‌ نظام‌، فرمانده‌اردوی‌ قفقازیه‌، کفیل‌ امور غیرنظامی‌ گرجستان‌ و حاجی‌ ترخان‌ و قفقازیه‌ رییس‌ قوه‌ بحریه‌ دریای‌ خزر، دارای‌نشان‌ الکساندر نوسکی‌ مکلل‌ بالماس‌ و نشان‌ سنت‌ آن‌ از درجه‌ اول‌ مکلل‌ بالماس‌ و سنت‌ ولادیمیر از درجه‌اول‌ و سنت‌ ژرژ از درجه‌ دوم‌ و دو شمشیر مرصع‌ و دیگری‌ طلا که‌ روی‌ آن‌ این‌ طور نوشته‌ شده‌ (برای‌ شجاعت‌) و دارای‌ نشان‌ عقاب‌ قرمز از درجه‌ اول‌ و نشان‌ هلال‌ عثمانی‌ و غیره‌ و الکساندر ابروسکف‌ کنسیه‌ دتا وپیشخدمت‌ اعلیحضرت‌ امپراتور دارای‌ نشان‌ سن‌ولادیمیر از درجه‌ سوم‌ و سن‌استانیسلاس‌ از درجه‌ دوم‌ وسن‌ژان‌ بیت‌المقدس‌

از طرف‌ اعلیحضرت‌ شاهنشاه‌ ایران‌ حضرت‌ اشرف‌ شاهزاده‌ عباس‌میرزا.

وزرای‌ مختار طرفین‌ پس‌ از آنکه‌ در ترکمان‌چای‌ اجلاس‌ کرده‌ و اختیارنامه‌های‌ خود را مبادله‌ و آنرا موافق‌قاعده‌ و مرتب‌ به‌ ترتیبات‌ شایسته‌ یافتند فصول‌ ذیل‌ را منعقد و برقرار داشتند:

فصل‌ اول‌ ـ از امروز به‌ بعد مابین‌ اعلیحضرت‌ شاهنشاه‌ ایران‌ و اعلیحضرت‌ امپراطور روسیه‌ و نیز مابین‌ممالک‌ و وراث‌ و اخلاف‌ و اتباع‌ اعلیحضرتین‌ صلح‌ و وداد و مودت‌ کامله‌ علی‌الدوام‌ برقرار خواهد بود.

فصل‌ دوم‌ ـ چون‌ مخاصمه‌ طرفین‌ معظمین‌ که‌ به‌ سعادت‌ امروز به‌ اختتام‌ رسید تعهدات‌ عهدنامه‌ گلستان‌ را باطل‌ می‌دارد لهذا اعلیحضرت‌ شاهنشاه‌ ایران‌ و اعلیحضرت‌ امپراطور کل‌ روسیه‌ چنین‌ صلاح‌ دیدند که‌ به‌جای‌ عهدنامه‌ مزبور مواد و شرایط ذیل‌ را که‌ مبنی‌ بر ازدیاد و استحکام‌ روابط آتیه‌ مودت‌ و صلح‌ مابین‌ روسیه‌و ایران‌ است‌ برقرار نمایند.

فصل‌ سوم‌ ـ اعلیحضرت‌ شاهنشاه‌ ایران‌ از طرف‌ خود و اخلاف‌ و وراث‌ خود خانات‌ ایروان‌ را که‌ در دوطرف‌ رود ارس‌ واقع‌ است‌ و نیز خانات‌ نخجوان‌ را به‌ ملکیت‌ مطلقه‌ به‌ دولت‌ روس‌ واگذار می‌کند علیهذااعلیحضرت‌ شاهنشاه‌ ایران‌ متعهد می‌شوند که‌ دفاتر و اسنادی‌ که‌ راجع‌ به‌ حکومت‌ و اداره‌ خانات‌ فوق‌الذکراست‌ منتها شش‌ ماه‌ از امضای‌ این‌ عهدنامه‌ به‌ مأمورین‌ روس‌ تسلیم‌ نمایند.

فصل‌ چهارم‌ ـ دولتین‌ معظمتین‌ متعاهدتین‌ قبول‌ نمودند که‌ خط سرحدی‌ مابین‌ دولتین‌ از این‌ قرارترسیم‌ شود :

این‌ خط از نقطه‌ سرحد دولت‌ عثمانی‌ که‌ به‌ خط مستقیم‌ نزدیکترین‌ راه‌ به‌ قله‌ کوه‌ آغری‌ کوچک‌ است‌شروع‌ شده‌ به‌ قله‌ مزبوره‌ رسیده‌ و از آن‌جا به‌ سرچشمهٔ‌ رود قراسوی‌ سفلی‌ که‌ از دامنه‌ جنوبی‌ آغری‌ کوچک‌جاری‌ است‌ فرود می‌آیند پس‌ از آن‌ خط سرحدی‌ طول‌ مجرای‌ این‌ رود را الی‌ محل‌ التقای‌ آن‌ با رود ارس‌ که‌محاذی‌ شرور است‌ طی‌ نموده‌ و از اینجا مجرای‌ رود ارس‌ را متابعت‌ کرده‌ و به‌ قلعه‌ عباس‌آباد می‌رسد ازاستحکامات‌ خارجی‌ این‌ قلعه‌ که‌ در ساحل‌ راست‌ ارس‌ است‌ خطی‌ که‌ طول‌ آن‌ نیم‌ آقاچ‌ یعنی‌ سه‌ ورست‌ و نیم‌روسی‌ بوده‌ باشد به‌ تمام‌ جهات‌ کشیده‌ خواهد شد و تمام‌ اراضی‌ که‌ در حدود این‌ خط واقع‌ می‌شود منحصر به‌دولت‌ روس‌ بوده‌ و در ظرف‌ دو ماه‌ از تاریخ‌ امروز به‌ طور دقیق‌ تخطیط خواهد شد از محلی‌ که‌ طرف‌ شرقی‌ این‌خط متصل‌ به‌ رود ارس‌ می‌شود خط سرحدی‌ مجرای‌ رود مزبور را الی‌ گداریدی‌ بلوک‌ متابعت‌ می‌کند و خاک‌ایران‌ از این‌ نقطه‌ اخیر الی‌ سه‌ آقاچ‌ یعنی‌ بیست‌ و یک‌ ورست‌ در طول‌ مجرای‌ ارس‌ امتداد می‌یابد بعد ازوصول‌ به‌ این‌ محل‌ خط سرحدی‌ جلگه‌ مغان‌ را به‌ طور مستقیم‌ گذشته‌ به‌ محلی‌ از مجرای‌ بالها رود خواهدآمد که‌ در سه‌ آقاچی‌ یعنی‌ بیست‌ و یک‌ ورست‌ پایین‌تر از ملتقای‌ دو رود آدینه‌ بازار و ساری‌ قمیش‌ واقع‌ است‌پس‌ از آن‌ خط سرحدی‌ از ساحل‌ چپ‌ بالها رود الی‌ ملتقای‌ دو رود مزبور آدینه‌ بازار و ساری‌ قمیش‌ صعودکرده‌ و از آن‌جا در ساحل‌ راست‌ رودخانه‌ آدینه‌ بازار شرقی‌ الی‌ سرچشمه‌ آن‌ ممتد و از سرچشمه‌ مزبور الی‌ قله‌تپه‌های‌ جگیر می‌رسد به‌ طوری‌ که‌ تمام‌ آبهائی‌ که‌ جریانشان‌ به‌ طرف‌ ایران‌ است‌ تعلق‌ به‌ دولت‌ علیه‌ خواهدگرفت‌.

چون‌ در اینجا حدود دولتین‌ به‌ واسطه‌ تیزه‌ کوه‌ها محدود می‌شود لهذا مقرر است‌ که‌ دامنه‌ این‌ کوه‌ها که‌ به‌سمت‌ دریای‌ خزر تمایل‌ دارد متعلق‌ به‌ دولت‌ روس‌ بوده‌ و دامنه‌ آن‌ طرف‌ کوه‌ها اختصاص‌ به‌ ایران‌ خواهدداشت‌.

از تیزه‌ تپه‌های‌ جگیر خط سرحدی‌ کوه‌هایی‌ را که‌ فاصل‌ بین‌ طالش‌ و ارشق‌ است‌ متابعت‌ نموده‌ و به‌ قله‌کمر قوئی‌ می‌رسد و قللی‌ که‌ فاصل‌ دامنه‌ دو طرف‌ کوه‌های‌ مزبور است‌ در اینجا تحدید حدود می‌نماید به‌همان‌ قسم‌ که‌ در باب‌ مسافت‌ مابین‌ سرچشمه‌ آدینه‌ بازار و قله‌های‌ جگیر ذکر شد. پس‌ از آن‌ خط سرحد از قله‌کمر قوئی‌ تیزه‌ کوه‌هایی‌ که‌ بلوک‌ زوند را از ارشق‌ جدا می‌نماید متابعت‌ نموده‌ و به‌ محلی‌ که‌ حدود بلوک‌ ولکیج‌است‌ می‌رسد و ترتیبی‌ که‌ در باب‌ جریان‌ آب‌ ذکر شده‌ است‌ مراعات‌ خواهد شد و از این‌ قرار بلوک‌ زوند به‌استثنای‌ قسمتی‌ که‌ در آن‌ طرف‌ قله‌ کوه‌های‌ مزبور است‌ متعلق‌ به‌ روسیه‌ خواهد بود. از محلی‌ که‌ حدود بلوک‌ولکیج‌ است‌ خط سرحد بین‌الدولتین‌ قلل‌ کوه‌ کلوپوتی‌ و قلل‌ سلسله‌ عمده‌ کوه‌هایی‌ که‌ از بلوک‌ ولکیج‌ می‌گذردمتابعت‌ نموده‌ و به‌ سرچشمه‌ شمالی‌ رودخانه‌ موسوم‌ به‌ آستارا می‌رسد و اینجا هم‌ مسأله‌ جریان‌ آب‌ چنانچه‌در فوق‌ ذکر شده‌ است‌ مرعی‌ می‌باشد. از آن‌جا خط سرحدی‌ مجرای‌ آستارا را الی‌مصب‌ آن‌ در دریای‌ خزر طی‌نموده‌ و حدود خاک‌ دولتین‌ را به‌ اتمام‌ می‌رساند.

فصل‌ پنجم‌ ـ اعلیحضرت‌ شاهنشاه‌ ایران‌ محض‌ اثبات‌ دوستی‌ خالصانه‌ که‌ نسبت‌ به‌ اعلیحضرت‌ امپراطورکل‌ روسیه‌ دارند به‌ موجب‌ همین‌ فصل‌ از طرف‌ خود و از طرف‌ وراث‌ و اخلاف‌ خود واضحاً و علناً تصدیق‌می‌نماید که‌ ممالک‌ و جزایری‌ که‌ مابین‌ خط تحدیدی‌ فصل‌ اخیر و تیزه‌ جبال‌ قفقاز و دریای‌ خزر است‌ وهم‌چنین‌ اهالی‌ بدوی‌ و غیره‌ این‌ نواحی‌ متعلق‌ به‌ دولت‌ روسیه‌ می‌باشد.

فصل‌ ششم‌ ـ محض‌ تلافی‌ مصارف‌ کثیره‌ که‌ از جنگ‌ بین‌الدولتین‌ برای‌ مملکت‌ روسیه‌ حاصل‌ شده‌ و درعوض‌ خسارات‌ و ضررهایی‌ که‌ بدین‌ جهت‌ به‌ اتباع‌ روس‌ رسیده‌ است‌ اعلیحضرت‌ شاهنشاه‌ ایران‌ متعهدمی‌شوند که‌ وجه‌ خسارتی‌ تأدیه‌ کرده‌ مصارف‌ و ضررهای‌ مزبور را جبران‌ نمایند.

طرفین‌ معظمین‌ معاهدین‌ این‌ وجه‌ خسارت‌ را به‌ ده‌ کرور تومان‌ رایج‌ یا بیست‌ میلیون‌ منات‌ نقره‌ معین‌کرده‌ و مقرر می‌دارند که‌ ترتیب‌ اقساط و تضمین‌ تأدیه‌ آن‌ در قرارداد مخصوصی‌ مرتب‌ شود اعتبار و استحکام‌قرارداد مزبور به‌ حدی‌ خواهد بود که‌ کانه‌ لفظ به‌ لفظ در همین‌ عهدنامه‌ درج‌ شده‌ باشد.

فصل‌ هفتم‌ ـ چون‌ اعلیحضرت‌ شاهنشاه‌ ایران‌ چنین‌ صلاح‌ دیدند که‌ حضرت‌ اشرف‌ عباس‌میرزا همایون‌فرزند خود را وارث‌ و ولیعهد فرمایند لهذا اعلیحضرت‌ امپراطور کل‌ روسیه‌ محض‌ اینکه‌ نیات‌ دوستانه‌ خود رامکشوف‌ و میلی‌ را که‌ در مساعدت‌ به‌ استحکام‌ این‌ نوع‌ وراثت‌ دارند مشهود خاطر اعلیحضرت‌ شاهنشاه‌ ایران‌نمایند متعهد می‌شوند که‌ از امروز شخص‌ عباس‌میرزا را وارث‌ و ولیعهد دولت‌ شناخته‌ و ایشان‌ را از حین‌جلوس‌ به‌ تخت‌ سلطنت‌ سلطان‌ حقه‌ این‌ مملکت‌ بدانند.

فصل‌ هشتم‌ ـ سفاین‌ تجارتی‌ روس‌ مثل‌ سابق‌ حق‌ خواهند داشت‌ که‌ به‌ طور آزاد در دریای‌ خزر و امتدادسواحل‌ آن‌ سیر کرده‌ و به‌ کناره‌های‌ آن‌ فرود آیند و در موقع‌ شکست‌ و غرق‌ در ایران‌ معاونت‌ و امداد خواهندیافت‌ و سفاین‌ تجارتی‌ ایران‌ هم‌ حق‌ خواهند داشت‌ که‌ به‌ قرار سابق‌ در بحر خزر سیر نموده‌ و به‌ سواحل‌ روس‌بروند و در صورت‌ غرق‌ و شکست‌ هم‌ به‌ آن‌ها کمک‌ و امداد خواهد شد.

اما در باب‌ کشتی‌های‌ جنگی‌ چون‌ آن‌هایی‌ که‌ بیرق‌ نظامی‌ روس‌ دارند از قدیم‌الایام‌ بالانفراد حق‌ سیر دربحر خزر را داشته‌اند حال‌ هم‌ بدین‌ سبب‌ این‌ امتیاز منحصر به‌ همان‌ کشتی‌ها خواهد بود به‌ طوری‌ که‌ غیر ازدولت‌ روس‌ دولت‌ دیگری‌ حق‌ نخواهد داشت‌ که‌ سفاین‌ جنگی‌ در دریای‌ خزر داشته‌ باشد.

فصل‌ نهم‌ ـ چون‌ منظور اعلیحضرت‌ شاهنشاه‌ ایران‌ و اعلیحضرت‌ امپراطور کل‌ روسیه‌ این‌ است‌ که‌ دراستحکام‌ روابطی‌ که‌ به‌ سعادت‌ و میمنت‌ مجدداً مابین‌ دولتین‌ استقرار یافته‌ است‌ سعی‌ و کوشش‌ نمایند مقررمی‌دارند که‌ سفراء کبار و وزراء مختار و شارژدافرهایی‌ که‌ خواه‌ برای‌ انجام‌ مأموریت‌ موقتی‌ و خواه‌ به‌ جهت‌اقامت‌ دایمی‌ به‌ دربار یکدیگر فرستاده‌ می‌شوند و به‌ فراخور مقام‌ خود موافق‌شان‌ و حیثیت‌ طرفین‌ و مطابق‌مودت‌ و اتحاد بین‌الدولتین‌ و نیز برحسب‌ عادات‌ مملکتی‌ مورد اعزاز و احترام‌ شوند علیهذا در باب‌ تشریفاتی‌که‌ باید از طرفین‌ ملحوظ و منظور شود دستورالعملی‌ مخصوص‌ مقرر خواهد شد.

فصل‌ دهم‌ ـ چون‌ اعلیحضرت‌ شاهنشاه‌ ایران‌ و امپراطور کل‌ روسیه‌ استقرار و توسعه‌ روابط تجارتی‌،مابین‌ دو دولت‌ را از نخستین‌ فواید اعاده‌ صلح‌ می‌دانند چنین‌ صلاح‌ دیدند که‌ ترتیباتی‌ که‌ راجع‌ به‌ حفظ تجارت‌ و امنیت‌ اتباع‌ دولتین‌ است‌ در یک‌ مقاوله‌نامه‌ای‌ علیحده‌ به‌ طور مرضی‌ الطرفین‌ نگارش‌ یابد و این‌مقاوله‌نامه‌ که‌ مابین‌ وزرای‌ مختار طرفین‌ انعقاد و به‌ این‌ عهدنامه‌ انضمام‌ خواهد یافت‌ مثل‌ این‌ است‌ که‌ جزومتمم‌ همین‌ عهدنامه‌ صلح‌ بوده‌ باشد.

اعلیحضرت‌ پادشاه‌ ایران‌ به‌ دولت‌ روس‌ حق‌ می‌دهد که‌ کمافی‌السابق‌ هر جا که‌ به‌ جهت‌ منافع‌ تجارتی‌لازم‌ باشد به‌ آن‌جا قنسول‌ و وکیل‌ تجارتی‌ بفرستد و متعهد می‌شوند که‌ این‌ قونسول‌ و وکلای‌ تجارتی‌ را که‌ من‌تبع‌ هر یک‌ زیاده‌ از ده‌ نفر نخواهد بود از حمایت‌ و احترامات‌ و امتیازاتی‌ که‌ لازمه‌ سمت‌ رسمیت‌ آن‌ها است‌بهره‌مند سازد و اعلیحضرت‌ امپراطور روسیه‌ هم‌ وعده‌ می‌دهد که‌ رفتار بمثل‌ را درباره‌ قونسول‌ و وکلای‌تجارتی‌ اعلیحضرت‌ شاهنشاهٔ منظور دارد.

در صورت‌ شکایت‌ حقه‌ دولت‌ ایران‌ از یکی‌ از مأمورین‌ یا قونسول‌های‌ روس‌ وزیر مختار یا شارژدافری‌ که‌در دربار دولت‌ علیه‌ ایران‌ اقامت‌ و به‌ این‌ اشخاص‌ ریاست‌ بلافاصله‌ دارد مشارالیه‌ را از مأموریت‌ خود خلع‌کرده‌ و موقتاً کفایت‌ کار او را به‌ هر کس‌ صلاح‌ داند برگذار خواهد کرد.

فصل‌ یازدهم‌ ـ پس‌ از حصول‌ صلح‌ به‌ امور و دعاوی‌ اتباع‌ طرفین‌ که‌ به‌ واسطه‌ وقوع‌ جنگ‌ در عهده‌ تعویق‌مانده‌ بود مراجعه‌ شده‌ و از روی‌ عدالت‌ قطع‌ و فصل‌ خواهد شد و مطالباتی‌ که‌ اتباع‌ طرفین‌ از یکدیگر یا ازخزانه‌ جانبین‌ دارند بالتمام‌ عاجلا تأدیه‌ خواهد شد.

فصل‌ دوازدهم‌ ـ طرفین‌ معظمین‌ معاهدین‌ نظر به‌ منافع‌ اتباع‌ خود متفق‌الرأی‌ شدند که‌ برای‌ اشخاصی‌که‌ در دو طرف‌ رود ارس‌ دارای‌ اموال‌ غیرمنقوله‌ هستند مهلتی‌ سه‌ ساله‌ قرار دهند که‌ مومی‌الیهم‌ بتوانند آنرابه‌ طور دلخواه‌ به‌ مبایعه‌ و معاوضه‌ برسانند ولی‌ اعلیحضرت‌ امپراطور کل‌ روسیه‌ تا حدی‌ که‌ این‌ شرط راجع‌ به‌خود اوست‌ حسین‌خان‌ سردار سابق‌ ایروان‌ و برادرش‌ حسن‌خان‌ و کریم‌خان‌ حاکم‌ سابق‌ نخجوان‌ را از انتفاع‌مدلول‌ شرط مزبوره‌ مستثنی‌ می‌دارد.

فصل‌ سیزدهم‌ ـ تمام‌ اسراء جنگی‌ را که‌ طرفین‌ در هنگام‌ محاربه‌ اخیره‌ و یا قبل‌ از آن‌ دستگیر کرده‌اند وهم‌چنین‌ اتباع‌ دولتین‌ که‌ در اوقات‌ سایره‌ اسیراً گرفتار شده‌ باشند در ظرف‌ چهار ماه‌ مسترد خواهند شد.

بعد از آنکه‌ به‌ این‌ اشخاص‌ ارزاق‌ و اشیاء لازمه‌ داده‌ شد، مومی‌الیهم‌ را به‌ طرف‌ عباس‌آباد حرکت‌ داده‌ و درآن‌جا به‌ کمیسرهایی‌ که‌ از طرفین‌ برای‌ استرداد و تهیه‌ اعزام‌ به‌ اوطان‌ ایشان‌ مأمور شده‌اند، تسلیم‌ خواهندکرد. درباره‌ اسراء جنگی‌ و اتباع‌ دولتین‌ که‌ به‌ اسیری‌ گرفتار شده‌ و به‌ سبب‌ بعد مکان‌ آن‌ها و یا به‌ علت‌ دیگری‌در ظرف‌ مدت‌ فوق‌ مسترد نشده‌اند طرفین‌ معاهدین‌ همین‌ ترتیبات‌ را مرعی‌ و مجری‌ خواهند داشت‌.

دولتین‌ ایران‌ و روس‌ مخصوصاً این‌ حق‌ را برای‌ خود قرار می‌دهند که‌ ای‌ وقت‌ کان‌ این‌ قبیل‌ اشخاص‌ رامطالبه‌ نمایند و ملتزم‌ می‌شوند که‌ هر وقت‌ خود اسراء اظهار کرده‌ یا از طرفین‌ مطالبه‌ شدند مومی‌الیهم‌ رامسترد سازند.

فصل‌ چهاردهم‌ ـ دولتین‌ معظمتین‌ معاهدتین‌ اخراج‌ فراری‌ها و ترانس‌ فوژهایی‌ را2 که‌ قبل‌ از جنگ‌ یادر مدت‌ آن‌ به‌ تحت‌ اطاعت‌ و حکومت‌ طرفین‌ آمده‌ باشند مطالبه‌ نخواهند کرد.

ولی‌ چون‌ مناسبات‌ خفیه‌ بعضی‌ از ترانس‌ فوژها با تابعین‌ و هم‌وطنان‌ سابق‌ موجب‌ حصول‌ نتایج‌ مضره‌می‌شود لهذا محض‌ دفع‌ جلوگیری‌ این‌ نتایج‌ دولت‌ علیه‌ ایران‌ متعهد می‌شود که‌ در متصرفات‌ خود که‌ مابین‌حدود ذیل‌ واقع‌ است‌ حضور و توقف‌ اشخاصی‌ که‌ الحال‌ یا بعدها به‌ اسمه‌ مشخص‌ خواهد شد روا ندارد ومقصود از حدود از یک‌ طرف‌ رود ارس‌ و از طرف‌ دیگر خطی‌ است‌ که‌ به‌ واسطه‌ رود جهریق‌ و دریاچه‌ ارومی‌ ورود جقتور و رود قزل‌اوزن‌ الی‌ مصب‌ آن‌ در دریای‌ خزر ترسیم‌ می‌شود.

اعلیحضرت‌ امپراطور کل‌ روسیه‌ نیز وعده‌ می‌دهد که‌ در خانات‌ قراباغ‌ و نخجوان‌ و در قسمت‌ خانات‌ایروان‌ که‌ در سمت‌ راست‌ ارس‌ واقع‌ است‌ ترانس‌ فوژهای‌ ایرانی‌ را نگذارد توطن‌ و سکنا نمایند ولیکن‌ مقرراست‌ که‌ این‌ ماده‌ صورت‌ لزوم‌ نخواهد یافت‌ مگر درباره‌ اشخاصی‌ که‌ طرف‌ رجوع‌ عامه‌ یا دارای‌ بعضی‌ مقامات‌دیگر هستند از قبیل‌ خوانین‌ و بیکها و روسای‌ روحانی‌ یعنی‌ ملاها که‌ اعمال‌ شخصی‌ و تحریک‌ و مناسبات‌خفیه‌ایشان‌ باعث‌ سوء اثر درباره‌ هموطنان‌ و تابعین‌ قدیم‌ آن‌ها می‌شود و اما در خصوص‌ نفوس‌ عامه‌ مملکتین‌مقرر است‌ که‌ اتباع‌ دولتین‌ که‌ به‌ ممالک‌ یکدیگر رفته‌ یا در آتیه‌ بروند آزاد هستند که‌ در هر جایی‌ که‌ آن‌ دولت‌یعنی‌ دولتی‌ که‌ این‌ اشخاص‌ در حیطه‌ حکومت‌ و اقتدار آن‌ درآمده‌اند صلاح‌ داند توطن‌ و سکنی‌ نمایند.

فصل‌ پانزدهم‌ ـ چون‌ قصد سلیم‌ و نیت‌ خیریت‌ عمیم‌ اعلیحضرت‌ شاهنشاه‌ ایران‌ این‌ است‌ که‌ ممالک‌خود را مرفه‌الحال‌ و اتباع‌ دولت‌ علیه‌ را از تشیید مصائب‌ و صدمات‌ حاصله‌ این‌ جنگ‌ که‌ به‌ سلم‌ و سعادت‌ ختم‌شده‌ است‌ مصون‌ و محفوظ دارد لهذا دربارهٔ‌ تمام‌ اهالی‌ و کارگزاران‌ آذربایجان‌ عفوی‌ کامل‌ و رحتمی‌ شامل‌مبذول‌ می‌دارند به‌ طوری‌ که‌ هیچیک‌ از این‌ اشخاص‌ چه‌ به‌ جهت‌ عقاید و نیات‌ و چه‌ از حیث‌ رفتار و کرداری‌که‌ در موقع‌ جنگ‌ یا در مدت‌ تصرف‌ ایالت‌ مزبوره‌ از ایشان‌ به‌ ظهور رسیده‌ مورد تعرض‌ و اذیت‌ واقع‌ نخواهدشد و علاوه‌ بر این‌ از امروز مهلتی‌ یکساله‌ به‌ آن‌ها داده‌ می‌شود تا این‌که‌ به‌ طور آزاد از ممالک‌ ایران‌ با کسان‌خود به‌ ممالک‌ روسیه‌ بروند و اموال‌ منقوله‌ خود را به‌ خارج‌ حمل‌ نموده‌ و به‌ فروش‌ برسانند بدون‌ این‌که‌ دولت‌علیه‌ ایران‌ یا کارگزاران‌ محلی‌ اندک‌ ممانعتی‌ نموده‌ و از اموال‌ و اشیایی‌ که‌ فروخته‌ یا به‌ خارج‌ حمل‌ می‌شودحقوق‌ و مرسومی‌ دریافت‌ یا تکلیفی‌ در مورد آن‌ بگذارند اما در باب‌ اموال‌ غیرمنقوله‌ به‌ مومی‌الیهم‌ پنج‌ ساله‌مهلت‌ داده‌ می‌شود که‌ اموال‌ مزبوره‌ را به‌ فروش‌ برسانند یا به‌ طور دلخواه‌ انتقال‌ و انتزاع‌ نمایند.

کسانی‌ که‌ در این‌ مدت‌ یکساله‌ مجرم‌ به‌ جنحه‌ و جنایت‌ (کریم‌) و مستوجب‌ سیاست‌ معموله‌ دیوانخانه‌شوند از این‌ عفو مستثنی‌ خواهند بود.

فصل‌ شانزدهم‌ ـ وزرای‌ مختار طرفین‌ به‌ مجرد امضای‌ این‌ عهدنامه‌ صلح‌ عاجلا به‌ تمام‌ نقاط اعلام‌ وحکام‌ لازمه‌ خواهند فرستاد که‌ مخاصمه‌ را بلاتأخیر ترک‌ نمایند.

این‌ عهدنامه‌ که‌ به‌ نسختین‌ و به‌ یک‌ مدلول‌ نوشته‌ شده‌ و به‌ امضا و مهر وزرای‌ مختار طرفین‌ رسیده‌ است‌به‌ تصویب‌ و تصدیق‌ نامجات‌ معتبره‌ که‌ دارای‌ امضای‌ ایشان‌ امپراطور کل‌ روسیه‌ خواهد رسید و تصدیق‌نامجات‌ معتبره‌ که‌ دارای‌ امضای‌ ایشان‌ بوده‌ باشد در ظرف‌ چهارماه‌ و در صورت‌ امکان‌ زودتر به‌ توسط وزرای‌مختار طرفین‌ مبادله‌ خواهد شد.

به‌ تاریخ‌ دهم‌ ماه‌ فیورال‌ سال‌ خجسته‌ فال‌ سنه‌ 1828 مطابق‌ پنجم‌ شعبان‌ 1243 هجری‌[اول‌ اسفند ماه‌1206 خورشیدی‌ برابر با 21 فوریه‌ 1828 میلادی]‌ در ترکمان‌چای‌ تحریر شد.

[ ٢٢ خرداد ۱۳٩٠ ] [ ۱٢:٠۸ ‎ب.ظ ] [ علیرضا ساروقی ] [ نظرات () ]
.: Weblog Themes By VatanSkin :.
صفحات اختصاصی
امکانات وب